Κάπνισμα σε κοινόχρηστους χώρους πολυκατοικίας
Το κλιμακοστάσιο, το ασανσέρ και το κλειστό πάρκινγκ θεωρούνται «κλειστοί χώροι» και εμπίπτουν στο πνεύμα της αντικαπνιστικής νομοθεσίας, αν και ο νόμος δεν τα κατονομάζει ρητά. Για μπαλκόνια και ταράτσα, ο λόγος περνάει στον κανονισμό της πολυκατοικίας.
1. Το νομικό πλαίσιο: τρεις νόμοι, ένα άρθρο
Η αντικαπνιστική νομοθεσία στην Ελλάδα δεν είναι ένας νόμος, αλλά μια σειρά τροποποιήσεων πάνω στο ίδιο άρθρο. Βάση είναι ο Ν. 3730/2008, το άρθρο 3 του οποίου απαριθμεί τους χώρους όπου απαγορεύεται πλήρως το κάπνισμα. Ο Ν. 3868/2010 (άρθρα 17 και 32) καθιέρωσε την ολική απαγόρευση καπνίσματος σε όλους τους κλειστούς δημόσιους χώρους και στους ιδιωτικούς χώρους εργασίας, ενώ ο Ν. 4633/2019 (άρθρο 16) αντικατέστησε εκ νέου το άρθρο 3 και επικαιροποίησε τον κατάλογο.
Απαγορεύεται πλήρως το κάπνισμα και η κατανάλωση προϊόντων καπνού σε όλους τους δημόσιους και ιδιωτικούς χώρους που είναι κλειστοί ή στεγασμένοι και χρησιμοποιούνται για παροχή εργασίας, σε καταστήματα υγειονομικού ενδιαφέροντος, σε κλειστούς χώρους αναμονής, σε αεροδρόμια, σταθμούς μεταφορικών μέσων, κυλικεία και μέσα μαζικής μεταφοράς. Ως «εσωτερικός χώρος» ορίζεται και κάθε χώρος με σκέπαστρο, κλεισμένος περιμετρικά με οποιονδήποτε τρόπο.
Ν. 3730/2008, άρθρο 3 (όπως αντικαταστάθηκε με άρθρο 16 Ν. 4633/2019 και τροποποιήθηκε με άρθρα 17, 32 Ν. 3868/2010).Αυτό που έχει σημασία για μια πολυκατοικία είναι ότι η ρητή, ονομαστική απαρίθμηση του νόμου μιλάει για χώρους εργασίας, καταστήματα, αεροδρόμια, μεταφορικά μέσα· δεν αναφέρει πουθενά, με το όνομά τους, τους κοινόχρηστους χώρους μιας οικοδομής. Αυτό δεν σημαίνει ότι το κάπνισμα επιτρέπεται ελεύθερα — σημαίνει ότι η κάλυψη στηρίζεται σε ερμηνεία του ευρύτερου πνεύματος του νόμου, όχι σε μια γραμμή που να λέει «κλιμακοστάσιο πολυκατοικίας». Το πώς εφαρμόζεται αυτό στην πράξη το αναλύουμε στην επόμενη ενότητα.
2. Κλιμακοστάσιο, ασανσέρ, είσοδος, κλειστό πάρκινγκ
Το κλιμακοστάσιο, το ασανσέρ, η είσοδος και ένα κλειστό υπόγειο πάρκινγκ είναι, με κάθε λογική κριτήριο, «κλειστοί ή στεγασμένοι χώροι» — ακριβώς ο ορισμός που χρησιμοποιεί ο νόμος για τον «εσωτερικό χώρο». Με βάση αυτό, η κρατούσα αντίληψη είναι ότι το κάπνισμα σε αυτούς τους χώρους θεωρείται κατά κανόνα απαγορευμένο, στο πνεύμα της ολικής απαγόρευσης που εισήγαγαν οι Ν. 3868/2010 και Ν. 4633/2019. Σε πολυκατοικίες με έμμισθο προσωπικό (θυρωρός, καθαρίστρια), υπάρχει επιπλέον επιχείρημα ότι πρόκειται και για «χώρο εργασίας», όπου η απαγόρευση είναι ρητή.
Δεν εντοπίστηκε επίσημη πηγή —νόμος, εγκύκλιος του Υπουργείου Υγείας ή νομολογία— που να επιβεβαιώνει ρητά και ειδικά ότι οι κοινόχρηστοι χώροι πολυκατοικίας χωρίς απασχολούμενο προσωπικό εμπίπτουν στην απαγόρευση. Η εφαρμογή στηρίζεται σε ερμηνεία του ορισμού του «κλειστού/εσωτερικού χώρου», όχι σε ρητή, ονομαστική διάταξη. Αν θέλετε νομική βεβαιότητα και όχι απλώς «καλή πρακτική», η πιο καθαρή λύση είναι να το προβλέψει ρητά ο κανονισμός της πολυκατοικίας.
Στην πράξη, οι περισσότερες πολυκατοικίες αντιμετωπίζουν το ζήτημα σαν να ισχύει η απαγόρευση χωρίς αμφισβήτηση — και αυτό είναι λογικό, αφού ευθυγραμμίζεται με το πνεύμα του νόμου και με την κοινή λογική περί κλειστού, μη αεριζόμενου χώρου όπου κυκλοφορούν πολλοί ένοικοι. Αλλά αν προκύψει διαφωνία με έναν συνιδιοκτήτη ή ένοικο που αμφισβητεί ότι δεσμεύεται, το ισχυρότερο εργαλείο δεν είναι η επίκληση του αντικαπνιστικού νόμου αυτή καθαυτή, αλλά μια ρητή διάταξη στον κανονισμό ή απόφαση της γενικής συνέλευσης που να το ξεκαθαρίζει για το συγκεκριμένο κτίριο.
Ο νόμος δεν κατονομάζει ρητά την πολυκατοικία. Στηρίζεται στον ορισμό του κλειστού χώρου — και αυτό αφήνει περιθώριο ερμηνείας που ο κανονισμός μπορεί να κλείσει.
3. Πρόστιμα: ποιος πληρώνει και ποιος τα επιβάλλει
Το άρθρο 6 του Ν. 3730/2008, όπως ισχύει, προβλέπει δύο επίπεδα προστίμου. Αυτό επιβεβαιώνεται και από την εγκύκλιο του Υπουργείου Υγείας (Γ.Π./Δ2β/οικ. 8809/2018), που παραθέτει αυτούσιο το πλαίσιο — χρήσιμο να το γνωρίζετε, γιατί σε άρθρα και ιστολόγια στο διαδίκτυο κυκλοφορούν αρκετά διαφορετικά (και λανθασμένα) ποσά.
| Ποιος ευθύνεται | Πρόστιμο |
|---|---|
| Ο καπνιστής/καταναλωτής προϊόντος καπνού σε απαγορευμένο χώρο (με συνυπολογισμό υποτροπής) | 50 – 500 € |
| Ο υπεύθυνος διαχείρισης/λειτουργίας του χώρου που ανέχεται την παράβαση | 500 – 10.000 € |
| Κάπνισμα σε αυτοκίνητο με επιβαίνοντα ανήλικο κάτω των 12 ετών | 1.500 € |
| Το ίδιο, από οδηγό οχήματος δημόσιας χρήσης (με αφαίρεση διπλώματος 1 μήνα) | 3.000 € |
Το δεύτερο πρόστιμο είναι αυτό που μπερδεύει τους περισσότερους σε μια πολυκατοικία: ποιος είναι ο «υπεύθυνος χώρου» όταν δεν υπάρχει επιχείρηση ή εργοδότης; Ο νόμος δεν το ξεκαθαρίζει ειδικά για οικοδομές. Η πιο λογική υπόθεση —χωρίς να είναι νομοθετικά βεβαιωμένη— είναι ότι ο ρόλος αυτός θα βάρυνε τον διαχειριστή, ως τον έχοντα την εκ του νόμου ή του κανονισμού εξουσία διαχείρισης των κοινοχρήστων.
Ο έλεγχος και η επιβολή γίνονται από τις υγειονομικές υπηρεσίες των ΟΤΑ, τη Δημοτική Αστυνομία, την Ελληνική Αστυνομία και τις λιμενικές αρχές στην περιοχή τους, σύμφωνα με το άρθρο 5 του Ν. 3730/2008 και την ΚΥΑ 104720/2010. Στην πράξη, δεν υπάρχει ειδική διαδικασία αυτεπάγγελτου ελέγχου μέσα σε πολυκατοικίες, όπως υπάρχει π.χ. για καταστήματα· η πιο συνηθισμένη —και επιβεβαιωμένη— οδός είναι η καταγγελία πολίτη στη γραμμή 1142 (Δευτέρα–Παρασκευή 08:00–15:00) ή ηλεκτρονικά, όλο το 24ωρο, στο 1142.aead.gr, που διαχειρίζεται η Εθνική Αρχή Διαφάνειας σε συνεργασία με ΕΛ.ΑΣ., Δημοτική Αστυνομία, λιμενικές και υγειονομικές αρχές.
Πριν φτάσετε σε καταγγελία, βάλτε το θέμα ρητά στον κανονισμό ή σε μια απόφαση συνέλευσης. Ένα «απαγορεύεται το κάπνισμα στους κλειστούς κοινόχρηστους χώρους» γραμμένο μαύρο στο άσπρο κόβει τη συζήτηση περί ερμηνείας και δίνει στον διαχειριστή σαφές έρεισμα να το επιβάλλει.
4. Μπαλκόνι, ταράτσα, ακάλυπτος: αποφασίζει ο κανονισμός
Εδώ η εικόνα αλλάζει εντελώς. Ο αντικαπνιστικός νόμος δεν προβλέπει γενική απαγόρευση καπνίσματος σε ανοιχτούς χώρους πολυκατοικίας. Το άρθρο 18 του Ν. 4633/2019 απαγορεύει την κατανάλωση προϊόντων καπνού σε υπαίθριους χώρους, αλλά μιλάει ρητά για παιδικές χαρές, χώρους αθλοπαιδιών και συγκέντρωσης ανηλίκων (με πρόστιμο 200 € στον παραβάτη και 500 € στον υπεύθυνο χώρου) — όχι για μπαλκόνια, ταράτσα ή ακάλυπτο χώρο μιας οικοδομής γενικά.
Αυτό σημαίνει ότι αν θέλετε περιορισμό στο κάπνισμα στην ταράτσα ή στον ακάλυπτο, το εργαλείο δεν είναι ο αντικαπνιστικός νόμος αλλά ο κανονισμός της πολυκατοικίας. Ο κανονισμός μπορεί να θέτει έγκυρα πρόσθετους περιορισμούς στη χρήση κοινόχρηστων και κοινόκτητων χώρων, και μάλιστα η απαγόρευση αυτή ισχύει έγκυρα ακόμη κι αν η συγκεκριμένη χρήση δεν βλάπτει τη χρήση των άλλων συνιδιοκτητών — εκτός αν η επιβολή της υπερβαίνει προφανώς τα όρια της καλής πίστης ή των χρηστών ηθών, δηλαδή συνιστά κατάχρηση δικαιώματος (άρθρο 281 ΑΚ).
Ο κανονισμός ρυθμίζει τη χρήση των κοινόχρηστων χώρων, όχι την αποκλειστική ιδιοκτησία κάθε διαμερίσματος. Έχουν καταγραφεί περιπτώσεις όπου διαχειριστής επιχείρησε να απαγορεύσει το κάπνισμα ακόμη και μέσα σε ιδιωτικά διαμερίσματα — κάτι τέτοιο ξεπερνά προφανώς τις αρμοδιότητες κανονισμού και διαχειριστή, και η νομική εγκυρότητά του είναι πολύ αμφίβολη.
Αν ο καπνός από γειτονικό μπαλκόνι σάς ενοχλεί συστηματικά χωρίς να υπάρχει σχετική πρόβλεψη στον κανονισμό, το ζήτημα μετατοπίζεται σε γενικές αρχές γειτονικού δικαίου και υπέρβασης ορίων καλής χρήσης, παρά σε ειδική διάταξη «κατά του καπνού του γείτονα». Ο πιο ρεαλιστικός δρόμος είναι να τεθεί το θέμα προς συζήτηση και ρύθμιση στη γενική συνέλευση, ώστε να αποκτήσει ρητό έρεισμα στον κανονισμό — δείτε επίσης τον οδηγό μας για όχληση από γείτονα.
5. Τι κάνετε στην πράξη αν υπάρχει πρόβλημα
Ανεξάρτητα από το αν πρόκειται για κλειστό ή ανοιχτό χώρο, η σειρά ενεργειών που έχει πρακτικό νόημα είναι η ίδια:
- Δείτε τον κανονισμό. Ελέγξτε αν υπάρχει ήδη ρητή αναφορά στο κάπνισμα σε κοινόχρηστους χώρους, κλειστούς ή ανοιχτούς.
- Αν δεν υπάρχει, θέστε το θέμα σε συνέλευση. Μια απόφαση ή τροποποίηση κανονισμού που απαγορεύει ρητά το κάπνισμα σε κλιμακοστάσιο, ασανσέρ, είσοδο και —αν το θέλετε— σε ταράτσα/ακάλυπτο, κλείνει κάθε συζήτηση περί ερμηνείας.
- Ενημερώστε γραπτά. Μια ανακοίνωση του διαχειριστή με βάση την απόφαση της συνέλευσης λειτουργεί προληπτικά, χωρίς ανάγκη προσφυγής σε αρχές.
- Αν η συμπεριφορά συνεχίζεται, καταγγείλετε. Για κλειστούς κοινόχρηστους χώρους, η καταγγελία γίνεται στη γραμμή 1142 ή στο 1142.aead.gr, που ενεργοποιεί τις αρμόδιες αρχές (Δημοτική Αστυνομία, ΕΛ.ΑΣ., υγειονομικές υπηρεσίες).
- Για επίμονη διαφωνία γειτόνων, σκεφτείτε τη διαμεσολάβηση πριν φτάσετε σε δικαστική οδό.
- Ελέγξτε αν ο κανονισμός σας αναφέρει ρητά κάτι για το κάπνισμα.
- Αν όχι, βάλτε το ως θέμα ημερήσιας διάταξης στην επόμενη συνέλευση.
- Κρατήστε την τυχόν απόφαση γραπτά στα πρακτικά και ενημερώστε όλους τους ενοίκους.
- Έχετε πρόχειρο το 1142 / 1142.aead.gr για τυχόν καταγγελία σε κλειστό κοινόχρηστο χώρο.
Συχνές ερωτήσεις
Απαγορεύεται το κάπνισμα στο κλιμακοστάσιο και στο ασανσέρ της πολυκατοικίας μου;
Κατά κανόνα ναι, αφού πρόκειται για κλειστούς/στεγασμένους χώρους που εμπίπτουν στο πνεύμα της ολικής απαγόρευσης καπνίσματος (Ν. 3730/2008, όπως τροποποιήθηκε με Ν. 3868/2010 και Ν. 4633/2019). Ο νόμος όμως δεν αναφέρει ρητά και ονομαστικά τους κοινόχρηστους χώρους πολυκατοικίας στην απαρίθμησή του, οπότε η εφαρμογή στηρίζεται σε ερμηνεία — ο κανονισμός της πολυκατοικίας μπορεί να το ξεκαθαρίσει ρητά.
Ποιο είναι το πρόστιμο αν καπνίσω στο κλειστό πάρκινγκ ή στην είσοδο της πολυκατοικίας;
Σύμφωνα με το άρθρο 6 του Ν. 3730/2008, το γενικό πλαίσιο προβλέπει πρόστιμο 50 έως 500 ευρώ για τον καπνιστή, με συνυπολογισμό τυχόν υποτροπής. Για τον υπεύθυνο διαχείρισης του χώρου που ανέχεται την παράβαση προβλέπεται πρόστιμο 500 έως 10.000 ευρώ, χωρίς όμως ρητή διευκρίνιση πώς εφαρμόζεται αυτό ειδικά σε πολυκατοικία.
Ποιος επιβάλλει στην πράξη το πρόστιμο για κάπνισμα σε κοινόχρηστο χώρο πολυκατοικίας;
Αρμόδιες είναι οι υγειονομικές υπηρεσίες ΟΤΑ, η Δημοτική Αστυνομία, η Ελληνική Αστυνομία και οι λιμενικές αρχές. Στην πράξη, η καταγγελία πολίτη γίνεται μέσω της γραμμής 1142 ή του 1142.aead.gr, που ενεργοποιεί τις αρμόδιες αρχές για έλεγχο. Δεν εντοπίστηκε ειδική διαδικασία αποκλειστικά για πολυκατοικίες.
Μπορεί ο κανονισμός να απαγορεύσει το κάπνισμα στο μπαλκόνι, στην ταράτσα ή στον ακάλυπτο χώρο;
Ναι. Ο αντικαπνιστικός νόμος δεν καλύπτει γενικά τους ανοιχτούς χώρους πολυκατοικίας — το άρθρο 18 του Ν. 4633/2019 για υπαίθριους χώρους αφορά μόνο παιδικές χαρές και αθλητικούς χώρους. Ο κανονισμός όμως μπορεί να θέσει έγκυρα δικό του περιορισμό ή πλήρη απαγόρευση, ακόμη κι αν η συγκεκριμένη χρήση δεν βλάπτει άλλον συνιδιοκτήτη, εκτός αν αυτό συνιστά κατάχρηση δικαιώματος.
Μπορεί ο διαχειριστής να απαγορεύσει το κάπνισμα μέσα στο διαμέρισμά μου;
Όχι κατά κανόνα. Ο κανονισμός πολυκατοικίας ρυθμίζει τη χρήση των κοινόχρηστων/κοινόκτητων χώρων, όχι την αποκλειστική ιδιοκτησία κάθε διαμερίσματος. Ανακοινώσεις διαχειριστών που επιχειρούν να το επεκτείνουν σε ιδιωτικούς χώρους κινούνται σε αμφισβητούμενο νομικά έδαφος και δεν στηρίζονται σε ρητή νομοθετική εξουσιοδότηση.
Τι γίνεται αν ο καπνός από γειτονικό διαμέρισμα ή μπαλκόνι με ενοχλεί συνεχώς;
Πέρα από τυχόν ρητή απαγόρευση του κανονισμού, μπορεί να τεθεί ζήτημα υπέρβασης των ορίων της καλής χρήσης κατά τις γενικές διατάξεις γειτονικού δικαίου, με δυνατότητα να τεθεί προς συζήτηση και ρύθμιση στη γενική συνέλευση. Δεν εντοπίστηκε ειδική νομοθετική πρόβλεψη για «καπνό γείτονα» εκτός κανονισμού πολυκατοικίας.
Πηγές και διατάξεις
Νόμος 4633/2019 (Κωδικοποιημένος) — kodiko.gr — πλήρες κείμενο του νόμου, όπως ισχύει.
Νόμος 4633/2019, ΦΕΚ 161/Α/16-10-2019 — e-nomothesia.gr — κωδικοποιημένη μορφή του νόμου.
Άρθρο 16, Ν. 4633/2019 — Lawspot — η διάταξη που αντικατέστησε το άρθρο 3 του Ν. 3730/2008.
Εγκύκλιος Γ.Π./Δ2β/οικ. 8809/2018, Υπουργείο Υγείας — εφαρμογή της αντικαπνιστικής νομοθεσίας και ύψος προστίμων.
Καταγγελίες στη γραμμή 1142 και στο 1142.aead.gr — Ναυτεμπορική — πώς λειτουργεί η υποβολή καταγγελιών.
Χρήση κοινόχρηστων τμημάτων πολυκατοικίας — Lawspot — όρια εξουσίας του κανονισμού πάνω σε κοινόχρηστους χώρους.
